ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) – ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ! | Janani Shishu Suraksha Karyakarm (JSSK) | Mother and Child Protection Program (JSSK) | JSSK Scheme
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (Janani Shishu Suraksha Karyakram (JSSK)) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ (1 ਸਾਲ ਤੱਕ) ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਨਾ ਚੁੱਕਣਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ JSSK ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ—ਉਦੇਸ਼, ਲਾਭ, ਯੋਗਤਾ, ਸਹੂਲਤਾਂ, ਲਾਗੂਕਰਨ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ।
ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ਲੈੱਸ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 12 ਮਿਲੀਅਨ (1.2 ਕਰੋੜ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਣੇਪਾ ਕਰਵਾ ਸਕਣ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਲਾਗੂਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਵਾਂ-ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) ਦੇ ਉਦੇਸ਼
JSSK ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਉਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
- ਜੇਬ੍ਹੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ: ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਦਵਾਈਆਂ, ਜਾਂਚ, ਆਵਾਜਾਈ ਆਦਿ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਰ ਕਰਨਾ।
- ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਣੇਪੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ: ਘਰੇਲੂ ਜਣੇਪੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ (SC, PHC, CHC, SDH, DH, FRU ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਣੇਪਾ ਵਧਾਉਣਾ।
- ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦੇਖਭਾਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ: ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਮੁਫ਼ਤ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ।
- ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਗੁਣਵੱਤਾਪੂਰਨ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ MMR ਅਤੇ IMR ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣਾ।
- ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣਾ: ਮੁਫ਼ਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ।
ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਟੀਚਿਆਂ—ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ—ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।
ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) ਲਈ ਯੋਗਤਾ (Eligibility)
JSSK ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਹੈ:
- ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ: ਕੋਈ ਵੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜਣੇਪਾ (normal delivery) ਜਾਂ ਸੀ-ਸੈਕਸ਼ਨ (caesarean section) ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਮਦਨ, ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਣੇਪਾ ਸੰਖਿਆ (parity) ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਬਿਮਾਰ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ: ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਨਵਜੰਮਿਆ (sick newborn)।
- ਵਿਸਤਾਰ (2014 ਤੋਂ): ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸੂਤੀ-ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ-ਉਪਰੰਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚੇ (sick infants up to 1 year)।
ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ (PHC/CHC) ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੋਜਨਾ JSY ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ JSSK ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਸਹੂਲਤਾਂ!
JSSK ਤਹਿਤ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ਲੈੱਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ:
- ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ਲੈੱਸ ਡਿਲੀਵਰੀ: ਆਮ ਜਣੇਪਾ ਅਤੇ ਸੀ-ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਸੀ-ਸੈਕਸ਼ਨ: ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫੀਸ ਦੇ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਪਤਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ (Consumables): ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ, ਆਕਸੀਟੋਸਿਨ, ਐਨਾਲਜੇਸਿਕ, IV ਫਲੂਇਡਜ਼, ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਿੱਟ ਆਦਿ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ (Diagnostics): ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ, ਯੂਰਿਨ ਟੈਸਟ, ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ, Hb ਟੈਸਟ, HIV/VDRL ਆਦਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚਾਂ।
- ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ (Diet): ਆਮ ਜਣੇਪੇ ਵਿੱਚ 3 ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੀ-ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 7 ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ (ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਦੁੱਧ, ਅੰਡੇ ਆਦਿ)।
- ਖੂਨ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਪਲਾਈ: ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਬਲੱਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਿਊਜ਼ਨ ਮੁਫ਼ਤ।
- ਉਪਭੋਗਤਾ ਫੀਸਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ (Exemption from User Charges): ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਬੈੱਡ ਚਾਰਜ ਆਦਿ ਮਾਫ਼।
- ਮੁਫ਼ਤ ਆਵਾਜਾਈ:
- ਘਰ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਤੱਕ।
- ਰੈਫਰਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ।
- ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ 48 ਘੰਟੇ ਠਹਿਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਤੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਡ੍ਰੌਪ-ਬੈਕ (Drop-back) ਸਹੂਲਤ।
ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ 24×7 ਉਪਲਬਧ ਰਹਿਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪੁਆਇੰਟਸ ‘ਤੇ।
ਬਿਮਾਰ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ!
ਜਨਮ ਦੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੇਵਾਵਾਂ:
- ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ: SNCU/NICU ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੇਖਭਾਲ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਪਤਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ: ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚਾਂ।
- ਖੂਨ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਪਲਾਈ।
- ਉਪਭੋਗਤਾ ਫੀਸਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਆਵਾਜਾਈ: ਘਰ ਤੋਂ ਸੰਸਥਾ ਤੱਕ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੈਫਰਲ, ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਘਰ ਤੱਕ ਡ੍ਰੌਪ-ਬੈਕ।
- ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ: ਮਾਂ ਲਈ (ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ)।
ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਤੀਬਰ ਦੇਖਭਾਲ ਇਕਾਈਆਂ (SNCU) ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲਾਭ (Benefits) ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
JSSK ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਜਣੇਪੇ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ‘ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ OPE ਲਗਭਗ ਸਿਫ਼ਰ ਹੈ।
- ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਣੇਪੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਈ ਹੈ।
- MMR ਅਤੇ IMR ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਵਾਜਾਈ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਆਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ: ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: 2014 ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ। 2024-25 ਵਰਗੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ JSSK ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ।
ਲਾਗੂਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼
ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਢਾਂਚਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1. ਰਾਜ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ:
- ਮੁਫ਼ਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ (G.O.) ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ।
- ਰਾਜ ਨੋਡਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ।
- ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ।
- ਦਵਾਈਆਂ, ਖਪਤਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।
- ਲੈਬ ਸਹੂਲਤਾਂ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣਾ।
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ ਅਤੇ FRU ‘ਤੇ ਬਲੱਡ ਸਟੋਰੇਜ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ।
- GPS ਯੁਕਤ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲਾਈਜ਼ਡ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰੈਫਰਲ ਲਿੰਕੇਜ।
- ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ।
2. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ:
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨੋਡਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ।
- ਸਾਰੇ ਸਹੂਲਤ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ G.O. ਸਰਕੂਲੇਟ ਕਰਨਾ।
- ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਚਾਰ।
- ਸਟਾਕ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਮੀਖਿਆ।
- ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ/ਸਟੋਰੇਜ ਦਾ ਸਮਾਂਬੱਧ ਪਲਾਨ।
- ਬਲਾਕ MO ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਫੰਡ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ।
- CMO ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ।
3. ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ:
- ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ।
- ਹੋਰਡਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਲਗਾਉਣਾ (ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਲੇਬਰ ਰੂਮ, ਵਾਰਡ ਆਦਿ ‘ਤੇ)।
- IEC ਬਜਟ (RCH/NRHM PIP ਤੋਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ।
ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀਕਰਨ
1. ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਪਤਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ
- RCH ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਸਾਰੇ ਪੁਆਇੰਟਸ ‘ਤੇ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕਰਨਾ।
- ਨਿਯਮਤ ਖਰੀਦ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਸਪਲਾਈ।
- ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਪਲਬਧਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ।
- ਸਟਾਕ ਆਊਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ।
- ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫ ਲਾਈਫ ਦੀ ਜਾਂਚ।
- FIFO (First In First Out) ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ।
- ਉਚਿਤ ਸਟੋਰੇਜ (ਹਵਾਦਾਰੀ, ਕੂਲਿੰਗ)।
2. ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ
- DH, SDH, FRU, CHC, 24×7 PHC ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਲੈਬ ਸਹੂਲਤਾਂ।
- ਸਬ-ਸੈਂਟਰ ‘ਤੇ ਬੇਸਿਕ ਜਾਂਚ (ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਟੈਸਟ, Hb, ਯੂਰਿਨ)।
- ਲੈਬ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ।
- 24×7 ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਜਾਂਚ DH/FRU ਪੱਧਰ ‘ਤੇ।
- ਰੀਏਜੈਂਟਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਪਲਾਈ; ਕਮੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ PPP/ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਤੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ।
3. ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
- ਸਾਰੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪੁਆਇੰਟਸ (DH ਤੋਂ 24×7 PHC ਤੱਕ) ‘ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ।
- ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਜੇਕਰ ਰਸੋਈ/ਸਟਾਫ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ।
- ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮੀ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ, ਫਲ, ਦੁੱਧ, ਅੰਡੇ।
- MO ਇੰਚਾਰਜ ਵੱਲੋਂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ।
- ਫੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ।
4. ਖੂਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ
- ਸਮਾਂਬੱਧ ਪਲਾਨ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਸੈਂਟਰ।
- ਸਾਰੇ ਬਲੱਡ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਟਾਕ।
- ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਕ੍ਰਾਸਮੈਚਿੰਗ, ਰੀਏਜੈਂਟਸ ਉਪਲਬਧ।
- ਨਿਯਮਤ ਵਲੰਟਰੀ ਬਲੱਡ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ।
- ਬਿਜਲੀ ਬੈਕਅੱਪ ਅਤੇ ਫੰਡ।
5. ਰੈਫਰਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ
- 24×7 ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ (ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹੇ)।
- ਰਾਜ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਮਾਡਲ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਸਰਕਾਰੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ, EMRI, PPP)।
- ਇੱਕ ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਨੰਬਰ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ।
- GPS ਯੁਕਤ ਵਾਹਨ।
- ਦੁਰਗਮ ਖੇਤਰਾਂ (ਪਹਾੜੀ, ਹੜ੍ਹ, ਆਦਿਵਾਸੀ) ਲਈ ਰੋਡਹੈੱਡ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਪੁਆਇੰਟ।
- ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਾਰ।
6. ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
- ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਪਤਾ, ਫ਼ੋਨ, ਈਮੇਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ।
- ਹੈਲਪ ਡੈਸਕ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ/ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਬਾਕਸ।
- ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੁਣਵਾਈ (ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1 ਘੰਟਾ)।
- ਸਮਾਂਬੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣਾ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ
ਹਾਲਾਂਕਿ JSSK ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ:
- ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕਮੀ: ਦੂਰ-ਦਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
- ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਟਾਕ-ਆਊਟ: ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਰੀਏਜੈਂਟਸ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ: ਦੁਰਗਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ: ਲੈਬ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਕਮੀ।
- ਨਿਗਰਾਨੀ: ਨਿਯਮਤ ਆਡਿਟ ਦੀ ਲੋੜ।
ਸੁਝਾਅ:
- ASHAs ਅਤੇ ANMs ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਪਕ IEC ਮੁਹਿੰਮ।
- ਡਿਜੀਟਲ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ)।
- PPP ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
- ਨਿਯਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿਖਲਾਈ।
- ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ।
ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ!
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਲਾਭ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ:
- ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ/PHC/CHC ਵਿੱਚ ਜਾਓ
- ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਓ
- ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ
ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੀਏ
- ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ
- ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ
- ਆਸ਼ਾ (ASHA) ਵਰਕਰ
- ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ
ਸਿੱਟਾ: Janani Shishu Suraksha Karyakram (JSSK)
ਜਨਨੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (JSSK) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਪਹਿਲ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। JSY ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਯੋਜਨਾ “ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਤ੍ਰਤਵ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੱਚਾ” ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ—ਸਰਕਾਰ, ਸਿਹਤ ਕਰਮੀ, ASHA, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ—ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਲੋੜਵੰਦ ਔਰਤ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ JSSK ਤਹਿਤ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ।
“ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਾਂ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੱਚਾ—ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰਤ” ਦਾ ਸੰਕਲਪ JSSK ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ASHA ਦੀਦੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲਾਭ ਉਠਾਓ।
ਸਬੰਧਤ ਲੇਖ:-
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 4 ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾਵਾਂ
ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ ਪੋਰਟਲ ਲਾਂਚ, ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਆਉਣਗੇ 10000 ਰੁਪਏ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ